Waan je in vervlogen tijden

In het centrum van Den Burg, aan de Stenenplaats, vind je één van de oudste panden van het eiland. In dit monumentale huisje is Oudheidkamer Texel gevestigd, een klein museum waar vervlogen tijden tot leven komen. De nieuwste tentoonstelling staat in het teken van speelgoed uit de vorige eeuw: van knikkers en hoepels tot poppen en puzzels.

De Oudheidkamer werd in 1599 gebouwd en in 1955 in gebruik genomen als museum. Het pand is voor zover mogelijk in oorspronkelijke staat gebleven, maar het museum ging wel met z’n tijd mee.

De Texelse Elly Heerschap is al zo’n vijftien jaar vrijwilliger bij de Oudheidkamer. Haar werk bestaat uit meer dan kaartjes verkopen en laat dat nou net zijn wat het zo leuk maakt: “We vertellen een verhaal over vroeger, over een gasthuis waar men in vorige eeuwen drie nachten gratis mocht verblijven. Bijvoorbeeld venters van de overkant (“kissieskerels”), of Texelaars wier huis door brand niet begaanbaar was. Met een groentetuin, die nu als kruidentuin in gebruik is, een kelder waarin voedsel bewaard werd, de achterkamer waar dagelijks gezamenlijk een eenpansgerecht werd genuttigd en de andere vertrekken.”

Elly begon zo’n vijftien jaar geleden bij de Oudheidkamer, dat deel uitmaakt van Stichting Texels Museum. “Vroeger was er jaarlijks een nieuwe tentoonstelling. Er wordt nu minder vaak gewisseld, maar er zit meer diepgang in”, vindt Elly. “Er is een educatief en interactief element en de tentoonstelling is zorgvuldiger samengesteld. En toch hebben wij als vrijwilligers nog een groot aandeel in het samenstellen en tentoonstellen: alles gaat in samenspraak.”

Rijk en arm

De speelgoedtentoonstelling is samengesteld met voorwerpen uit de collecties van de Oudheidkamer en Museum Kaap Skil in Oudeschild. Daarnaast hebben verschillende Texelaars items uitgeleend. “En het is fijn om spullen die eerder geschonken zijn, nu te kunnen laten zien”, vindt Elly. “We hebben van alles uitgezocht en voorzien van tekst en uitleg: poppen, spellen, puzzels, blokken, serviesjes, poppenwagens, beren, knikkers, hoepels en meer. Wat opvalt, is het verschil in speelgoed voor rijkere en armere kinderen. Armere kinderen kregen puzzels die als promotiemateriaal dienden of speelden met van oude gordijnstoffen gemaakte knuffels; de rijkere kinderen hadden luxere poppen en porseleinen serviesjes. Zelf heb ik nog een zelfgemaakt autootje staan: een houten blokje met centen als wielen. Dat is eenvoudig, maar je kon er net zo goed mee spelen.”

Hakmes, lepel, schaar, hoge hoed of stinksigaar

Bij de poppenkast kunnen bezoekers van Oudheidkamer Texel zelf beleven hoe vroeger gespeeld werd. Maar niet alleen speelgoed, ook spelletjes uit vroeger tijden komen er weer tot leven. “Hakmes, lepel, schaar, hoge hoed of stinksigaar was voor zover we weten een typisch Texels spel. Hierbij stond één kind voorover gebogen terwijl een ander een gebaar van één van de voorwerpen uitbeeldde. Raadde hij het niet, dan kwam er iemand op z’n rug zitten. Net zo lang tot je de stapel kinderen op je rug niet meer kon houden”, vertelt Elly. “En Landje-pik werd voornamelijk door de jongens gespeeld. Die namen een mes mee naar het schoolplein, dat je moest gooien in het ‘land’ van je tegenspelers en daarin rechtop moest blijven staan. Er moest dus wel een mooie punt aan zitten. Dat was normaal, helemaal niet eng – en het ging wonder boven wonder nooit mis.”

De verhalen en foto’s haalden vrijwilligers niet alleen uit het depot: ook oudere eilandbewoners werd gevraagd om hun herinneringen: “Op een verjaardag, of bij het verzorgingstehuis, vroeg ik: ‘Wie weet de spelregels van het Bikkelspel?’ of we zochten het op op internet. En mensen raken enthousiast en weten je te vinden als ze hebben gehoord waar de nieuwe tentoonstelling over gaat. Dat maakt het vrijwilligerswerk extra leuk en geeft de expositie meer diepgang.”

Oudheidkamer Texel is geopend van april tot eind oktober. Met een museumkaart of Texelse museumpas is de toegang gratis.

Oudheidkamer Texel

Kogerstraat 1, Den Burg

T: (0222) 313135

I: oudheidkamertexel.nl